بیماری های شایع كوساله در دوره ی شیرخواری

تورم بند ناف :

ممكن است گوساله دچار تب شود درمان آنتی بیوتیك با تجویز پزشك انجام می گیرد . جایگاه تمیز برای گوساله ، ضدعفونی بند ناف با اسپری دویا سه روز تكرار شود .

 

تورم مفاصل :

یكی از پیامدهای عدم ضدعفونی بند ناف در موقع تولد ، تورم مفاصل است. در بعضی موارد عفونت وارد خون می شود ، در مفاصل جایگزین می گردد. بیماری معمولا باتب شروع می شود توجه كه هر چند محل ورود عفونت بند ناف بوده است ،‌ ولی ممكن است بند ناف سالم به نظر آید . به دلیل عدم ورود جریان مستقیم خون به مفاصیل ، درمان با آنتی بیوتیك ها چندان موثر نیست و ممكن است تخلیه آبهای مفصل و درمان آنتی بیوتیكی تجویز شود ، پیشگیری به صورت ضدعفونی بند ناف ، مشابه آنچه در مورد تورم بند ناف گفته شد توصیه می شود .

 

بیماری های دستگاه گوارش (نفخ شكمبه ای گوساله)

          هرچند گوساله چهار معده ای است ولی آخرین قسمت معده شیردان نامیده می شود و همیشه فعال است .

          در گوساله ی شیرخوار این نفخ در اثر عدم بسته شدن ناودان مری و ورود شیر به شكمبه ایجاد می شود و از آن جا در شكمبه آنزیم های گوارش وجود ندارد . شیر تخمیر و ترش شده و ایجاد ایجاد گاز می كند . شكمبه در این حالت نمی تواند گاز را خارج كند . جمع شدن گاز در شكمبه باعث نفخ می شود و ممكن است اسهال نیز به همراه داشته باشد . در موقع نفخ شدید بایستی به هر ترتیب گاز داخل شكمبه خارج نمود . برابر این كار بهتر           كه لوله ای پلاستیكی است استفاده نمود . باید این مواد پیشگیری شود .

 

اسهال گوساله :

          اسهال در عوامل مختلف باكتری هایی ، ویروس ماویا اختلالات گوارشی ایجاد می گردد . علت اصلی مرگ اسهال ، از دست دادن مایعات و الكترولیت های خوراكی است .

          عوامل ویروسی عامل اسهال نیز با تخریب غشای مخاطی روده ،‌توانایی جذب مایعات را سلب كرده ،‌وجود مایع اضافی در مدفوع به صورت اسهال ظاهر می شود . در هنگام اسهال شدید توصیه می شود كه شیر گوساله قطع گردد . از محلولهای الكترولیتی كه در بازار موجود است و مخصوص اسهالاست استفاده گردد . ، بر حسب مورد ممكن است تجویز آنتی بیوتیك های مناسب ضدائی یا تزریقی ، به منظور كنترل عوامل باكتریایی اولیه یا ثانویه توسط پزشك توصیه شود . توجه گوساله هایی كه اسهال هستند باید از دیگر گوساله ها جدا شوند و در ضمن ظرف های شیر گوساله های اسهال را باید كاملا ضدعفونی كرد چون بعضی بیماری های اسهال از طریق بزاق بر دیگر سرایت می كند . مثل (سالمونلا).

 

اسهال سفید گوساله :

          هرچند در اغلب موارد اسهال معمولی ، رنگ زرد مدفوع تغییر زیادی نمی كند ، تغییر رنگ مدفوع به طرف سفیدی ، می تواند بیانگر ابتلای گوساله به اسهال سفید باشد . اسهال سفید ممكن است در اثر انواع بیماری زای باكتری كولی باسی(E.coli) به وجود آید هرچند اخیرا موارد ویروسی این بیماری نیز روبه فزونی است . از عوامل مهم اسهال سفید خوراندن آغوز ناكافی به گوساله است . واكسن هایی وجود دارد كه باعث ایجاد ایمنی در گوساله می شود . و یا باترزیق به مادر ،‌به صورت غیر مستقیم از طریق آغوز باعث ایمنی گوساله می گردد ،‌ولی در حال حاضر استفاده از این واكسن ها در ایران رایج نیست ،‌اسهال سفید در اثر انواع ویروس ها دوتا ویروسها و كورونا ویروسها ایجاد می شوند . آنتیبیوتیك ها بر ویروس ها موثر نیستند ولی ممكن است باعث جلوگیری از عفونت های ثانویه شوند .

 

اسهال سالمونلوز :

          این اسهال به رنگ زرد شدیدی بروز می كند . و ممكن است پس از یكی دو روز به مرگ گوساله بیانجامد و همزمان دمای بدن گوساله بالاست و این نوع اسهال در انسان نیز بروز می كند و مشترك است . و هر نوع تماس با حیوان اسهال دست ها باید با آب صابون شسته شود .

 

بیماری های گوساله ی از شیر گرفته شده

نفغ:

دلیل عدم تطابق شكمبه با مقادیر زیاد مواد علوفه ای و دانه ای و به خصوص كنسانتره است ،‌كه باعث قطع یا كاهش حركت شكمبه و در نتیجه تجمع زیاد گاز می شود كه بلافاصله بعد از شیر گیری در گوساله ایجاد می شود . برای درمان آنچه مشابه برای درمان آنچه مشابه در مورد گوساله های شیرخوار گفته شد عمل می شود . علاوه بر استفاده از سوند معدی گاهی استفاده از آنتی بیوتیك های خوراكی قطع كنسانتره و برگرداندن گوساله به جیره شیر برای مدت یك هفته لازم است . برای پیشگیری توصیه می شود قبل از شیرگیری به تدریج مقداری كنسانتره و علوفه در اختیار گوساله قرار گیرد تا با جیره جدید عادت كند .

كوكسید یوز :

          در اثر یك انگل تك یافته ای به نام كوكسید یا ایجاد و معمولا در این سنین ظاهر می شود . علائم : مدفوع شل و حاوی لكه های خون به رنگ متمایل به قهوه ای و تكه های مخاط نرج و شكاف است .

          دام حالت زور زدن داشته و در عرض چند روز زدن داشته و در عرض چند روز وزن زیادی از دست داده و در چنین شرایطی داروهای ضد كوكسید یوز و تقویتی تجویز می كنند . برای پیشگیری تماس دامهای بالغ با گوساله ها نباید باشد . گروهبندی ، طراحی صحیح آخور و آبشخور به نحوی كه با مدفوع آلوده نشود الزامی اشت . و توصیه می شود قفس های گوساله ها پس از ضدعفونی با  شعله نیز ضد عفونی  گردد .

 

ذات الریه گوساله ها :

          وقتی گوساله 2 الی 3 ماهه  می شود با كاهش ایمنیت غیرفعالی كه گوساله از طریق آغوز دریافت كرده بود نسبت به بسیاری از بیماریهای عفونی ، وبه ویژه ذات الریه حساسیت بیشتر پیدا می كند . این بیماری را می توان شایع ترین این سنین دانست كه بیشترین تلفات و كاهش رشد را ایجاد می كند.

          ذات الریه در گوساله ها در واقع سندرومی است كه توسط طیف وسیعی از عوامل بیماری زا شامل ویروسها ،‌باكتری ها و میكرو پلاسماها به وجود می اید . بیماریها در صورتی ظاهر می شود كه وضعیت ایمنی گوساله ها ضعیف و یا عوامل زمینه ساز موجود باشد . دلایل بیماری گوساله به این ترتیب از كه زیاد بودن آمونیاك در اثر تهویه ناكافی و بستر كثیف ،‌گرد و غبار ،‌ رود ناشی از سوخت ناقص بخاری ،‌سردی بیش از حد و بعضی از عفونت های ویروسی دیگر . همه می توانند باعث آسیب غشای مخاطی شده و راه را برای عفونت زایی این عوامل باز كنند . معمولا در مواردی كه مدیریت مناسب از جنبه نظارت بر نحوه خوراندن آغوز ،‌بهداشت سالن گوساله ها ،‌پلایت تراكم دامها ،‌تهویه و غیره ... اعمال شود . علایم ریزش اب چشم و همراه سرفه ،‌افزایش تنف ،‌دشواری تنفس ،‌تب زیاد و بی اشتهایی های آنتی بیوتیك ها بر عوامل ویروس موثر نیستند پیشگیری بهترین وسیله مبارزه با بیماری است .

 

كچلی قارچی :

          آلودگی پوست با انواع بخصوصی از قارچ های میكروسكپی باعث بروز نواحی  مو ریختگی در قسمت های مختلف پوست می شود . علائم : پوست ضخیم می شود و عمدتا در سر و گردن و اطراف چشم ، پوزه ، گوش ظاهر می شود . چون جراحات خارنده شده و نواحی آلوده به آخور یا نرده خارنده می شود و باعث آلودگی سایر گوساله ها می شود . عامل اصلی رشد این قارچ ها ، ضعیف بودن بدن در اثر كمبود تغذیه و شرایط بد بهداشتی ، افزایش ، رطوبت هوا به همراه كاهش كیفیت علوفه در زمستان . درمان با محلول های ید دار و ضد قارچی موضعی داروهای ضد قارچ ضدائی قراردادن گوساله در مقابل نور خورشید ،       دهی جایگاه دام . تصحیح جیره پیشنهاد می شود ،‌از تماس انسانها در موارد بیماری باید توجه بخصوص داشت .

 

بیماری های انگلی :

          آلودگی های انگلی به دو دسته تقسیم می شوند . انگل های خارجی و داخلی .

انگلهای خارجی : مثل كنه ها ،‌جرب ها ، شپش ها ‌و مگس ها

كنه ها : كنه های سخت و كنه های نرم . كنه های سخت به كار چمبه می كنند و خون خوار هستند . جلوگیری : سمپاشی چندین بار نوع انگل خونی ، انگل تیلویوز و بابزیوز : فصل مبارزه در فصل تابستان است لكه های(بوئوفیلوس) خاصه 12 تا 21 روز و كنه های ناقل بیماری تیلر یوز (كنه هیالوما) فاصله یك هفته .

جرب ها : جربها خیلی ریز هستند و در زمستان تكثیر بیشتری دارند . و باعث می شوند كه در اثر خارش زیاد مو ریختگی در پوست ایجاد شود كه به منژیاگری معروف است . این جراحات در دم ، گردن ، زیر شكم دیده می شود . كنترل انگل به وسیله سموم مخصوص ، انجام می گیرد ، درمان بایستی در پاییز یا اوایل زمستان به فاصله 10-14 روز تكرار شود .

 

شپش ها :

شپش ها به دو دسته تقسیم می شوند :‌خونخوار و گزنده

شپش ها باعث خارش زیاد ، ناراحتی دام ، مریختگی ، و مهم تر كاهش رشد گوساله می شوند . ضایعات در نواحی گردن ، شانه ها و پشت دام دیده می شوند . خون خواری شپش ها باعث تضعیف  گوساله ها و حساسیت به سایر بیماری ها نیز می گردد . غیر بهداشتی بودن و تغذیه نادرست و كم باعث شپش می شود و در پاییز و زمستان به اوج می رسد .

درمان : تركیبات مختلف ضد شپش و تركیبات به صورت ریختن روی قسمتی از پوست بدن كه به وسیله پوست جذب خون شده و به تمام قسمت های بدن می رسد . تكرار درمان برای شپش هایی كه از تخم تازه خارج شده اند بعد از دو هفته الزامیست . فصل درمان پاییز و زمستان توصیه می شود .

 

انگل های داخلی : كرم های گرد(نماتودها) كرم های پهن نواری شكل (تینا) كرم های پهن برگی شكل (كپلك) و انگل های میكروسكپی سوده(كوكیدیا) و كرم های خونی (تیلریا ، بابزیا و آناپلاسها).

كرم های گرد : كرم ها گرد گوارشی (معده ای یا روده ای ) یا تنفسی هستند . كرم ها ورود به غدد ترشحی معده می شوند و هضم و جذب مواد غذایی را مختل می كنند . و در نتیجه به ترتیب باعث كم خونی و تیره شدن مدفوع به دلیل وجود خون و یا اسهال و دفع مواد غذایی هضم شده می گردند . و كرم های گرد خون خوار گاهی اسهال و مدفوع خونی می شوند و با استفاده از مواد غذایی داخل روده و موجب كاهش سرعت اثر دام ، جمع شدن مایعات زیر پوستی در ناحیه غغت در زیر فك و بروز اسهال رگدند .

درمان : قرص های بزرگ یا مایع خوراكی در فصل تابستان به فاصله ی چند هفته تكرار می شود .

كرم های گرد ریوی كرم های كوچكی هستند كه نای و برونش ها زندگی می كند و گوساله با دهان باز تنفس می كند و به شدت سرفه كرده و گاهی تب و ذات الریه میكروبی متعاقب آلودگی انگلی ظاهر می شود .

درمان : داروهای ضدانگلی .

 

كرم های پهن نواری شكل (تنیا) :

طول آنها از چند میلی متر تا چند متر تغییر است . كرم كدو یكی از این انگل هاست . كه موجب بروز اسهال و سوء جذب مواد غذایی می شود . این كرم برخلاف كرم های گرد فاقد جنس نر و ماده جدا بوده . این كرم دهان ندارد و در قسمت پشت سر بادكش هایی  وجود دارد كه باعثاتصال انها به دیواره ی روده می شود . برای كنترل داروهای ضد تنیایی مخصوص وجود دارد كه در فصل تابستان استفاده می شود . علاوه بر فرم بالغ این انگل ها ، گاهی فرم كیستی به وجود می آید كه در واقع حاوی نوزادان انگل بوده و معمولا خوردن این كیست ها به وسیله حیوان گوشت خوار با عث ایجاد انگل بالغ در روده آنها می شود و از جمله مهمترین اینها كیست هیداتید است .

 

كیست هیداتید :

          این كیست گاهی باعث حذف تعداد زایدی از كبد و ریه های گوسفند و گاو در كشتار گاه می شود . گاو با خوردن تخم انگل ، كه از طریق مدفوع سگ در محیط منتشر آلوده می شود . كیست ممكن است در اندامهای مختلف بدن از جمله مغز ایجاد شود . ولی معمولا به همراه خونی كه از روده ها برخی گردد و از كبد عبور می كند ، در كبد به دام می افتد كیست ها به تدریج بزرگ شده و گاهی به حجم یك لیتر نیز می رسند . هر كیست دارای تعداد زیادی نوزاد انگل است .

علائم : تنفسی و عصبی كم خونی و بی اشتهایی

درمان خاصی برای كیست و كنترل وجود ندارد .

 

كرم های پهن برگی شكل (كپلك)

          از جمله مهمترین انگل ها ، كپلك كبدی است ، كه برگی شكل بوده و 2-4 سانتی متری طول دارد . فرم بالغ این انگل ها در مجاری صفاوی كبد گاو و گوسفند زندگی می كند . و از خون ترشحات بافتی تغذیه نموده و مانند كرم های نواری هر ما فرودیت هستند . تخم هایی كه از طریق مدفوع خارج می شود بایستی در آبی كه حاوی حلزون های مخصوص است قرار گیرد . این حلزون ها با بلعیدن این تخم ها میزمان واسط انگل واقع می شوند . سپس انگل به فرم لارو از بدن حلزون خارج شده روی علوفه كنار آب كیست تشكیل می دهد . اگردام از این علوفه مصرف كند به كپلك مبتلا می شود . این بیماری در مناطق پرباران و در در مراتع با آبگیر های متعدد یا نواحی برنج كاری و از جمله شمال كشور فراوان تر است .

علایم فرم فرمن بیاری به صورت كاهش رشد لاغری و تورم زیر فك ظاهر می  شود ، هرچند فرم های شدید باعث خون ریزی بافت كبد شده و در دام های جوان كشنده اند . برای كنترل بیماری ،‌علاوه بر استفاده از داروهای مخصوص ضد كپلك : حصاركشی آبگیرها و یا استفاده از حلزون كش در آبگیرها توصیه می شود . فصل مناسب برای درمان پاییز و زمستان است ، و تكرار درمان بعد از حدود دو ماه توصیه می شود .

 

انگلهای تك یاخته ای

تیلریا:

          این انگل تك یاخته ای و میكروسكپی كه انگل گلبول قرمز است و در آن تكثیر می كند ، ‌تولید بیماری تیلریوز (كنه گزیدگی ) كرده ، كه از جمله مشكلات توسعه نژادهای اصیل گاوهای خارجی و دورگ در مناطق روستایی كشور محسوب می شود . انتقال این بیماری به وسیله انگل های خون خوار و عمدتا توسط كنه ها انجام می شود . انگل پس از ورود به گلبول قرمز تكثیر كرده و موجب پاره شدن گلبول  قرمز می گردد . سپس هر انگل موجل آلودگی گلبول قرمز دیگر شده و به این ترتیب رفته رفته تعداد زیادی از گلبول قرمز را فرا می گیرند .

          این بیماری در گوساله ها بخصوص نژادهای اصیل و دو رگ شدت بیشتری و گاهی به سرعت باعث مرگ می شود ، هرچند در دامهای مسن تر به فرم های مزمن تر ظاهر شده و كم خونی لاغری ، بی اشتهایی یا یبوست و گاهی مرگ را دنبال دارد . این بیماری در بهار و تابستان همزمان با فعالیت كنه ها به اوج خود می رسد . برای كنترل كنه ها اهمیت ویژه ای دارد . استفاده از واكسن نیز در پیش گیری بیماری رایج است .

 

بابزیا :

          انگل تك یاخته دیگری است كه مانند تیلریا در گلبول های قرمز زندگی می كند ، و باعث بروز بیماری بابزیوز در گاو و گوسفند می شود . شدت انهدام گلبول های قرمز در این بیماری بیشتر بوده ، موجب كم خونی و زردی غشاهای مخاطی می گردد. گاهی به علت انهدام زیاد گلبولهای قرمز ، هموگلوبین به میزان زیادی در ادرار وارد شده و ادرار قرمز می شود . برای كنترل این بیماری نیز داروهای مخصوص وجود دارد كه بایستی با كنترل ناقل بیماری (كنه) همراه باشد .

 

بیماری شاربن برای گاو و گوساله و یا در تمام سنین

این بیماری باكتریایی در اثر نوعی باسیل به وجود می آید كه تولید هاگ های بسیار مقاومی نموده ، گاهی در خاك تا د ها سال باقی می ماند . این بیماری در گوسفند و گاو دیده می شود ولی ابتلای انسان نیز امكان دارد . در واقع نام سیاه زخم ، كه گاهی به بیماری اطلاق می شود ، به دلیل جراحات تیره ای است كه در پوست انسان ایجاد می كند . در دام ها به دلیل حاد یا فوق حاد بودن طبیعت بیماری ، در اكثر موارد تنها علامت بیماری ، مرگ ناكهانی دام است ، پس از مرگ ممكن است خون تیره ای از بینی ، دهان ، مخرج دام خارج شود .

          عمدتا دام هایی كه در مرتع چرا می كنند در معرض خطر هستند ولی از آنجا كه باكتری در تمام بافت های بدن دام بیمار منتشر می شود ، احتمال بروز بیماری در گله هایی كه از مكمل های غذایی پودر استخوان یا پودر خون آلود استفاده می كنند نیز وجود دارد . لذا با این كه موارد بیماری در گاوداری های صنعتی به ندرت دیده می شود ، واكسیناسیون سالیانه بر علیه این بیماری انجام می گیرد ، این بیماری از جمله بیماری های قابل گزارش بوده و در مواجهه با موارد مشكوك یا هرگونه مرگ ناگهانی دام ها ، بایستی با مسئولین دام پزشكی تماس گرفت . لاشه نبایستی كالبد گشایی شده و لازم است تا به همراه خاك آلوده اطراف ، بستر ، علوفه و هر وسیله ی دیگری كه با ترشحات دام آلوده شده ، سوزانیده و یا در عمق 5/1-2 متری خاك همراه با آهك تازه دفن شود . این محل باید به دور از چاههای آب یا جویبارها باشد .

 

شاربن علامتی

          این بیماری از نظر عامل با بیماری قبلا كاملا متفاوت است ، و در اثر باكتری های گروه كلستریدیوم ها به وجود می اید . این باكتری ها نیز هاگ های متفاوتی تولید می كنند تا مدتها در خاك باقی می ماند . دام های جوان حساسیت بیشتری به بیماری دارند و عمدتا دام های چرا كننده در مرتع مبتلا می شوند .

          بیماری شاربن علامتی نیز اغلب به صورت فوق حاد و حاد ظاهر می شود و معمولا تنها علامت بیماری مرگ یك یا چند دام به طور ناگهانی است . هرچند ممكن است علایم لنگش شدید ، تورم عضله آلوده ، تب و افسردگی قبل از مرگ نیز دیده می شود با فشار آوردن بر ناحیه مبتلا در دام زنده یا مرده صدای جرق  جرق به گوش می رسد كه ناشی از تركیدن حباب های گاز تولیدی توسط این باكتری هاست . آنگونه كه ذكر شد ، معمولا فرصد درمان وجود ندارد ، و بایستی به وسیله واكسیناسیون و سوزانیدن یا دفن بهداشتی لاشه از بروز بیماری پیشگیری كرد .